Afghanistan
Net voor de sluitingsdatum van deze LU besloot de Tweede Kamer met een ruime meerderheid Nederlandse troepen naar Uruzgan te sturen. Het kabinet kon eerst geen besluit nemen om dat de beide D66 ministers dwarslagen. Balkenende sprak dus van een "voornemen". Toen Brinkhorst en Pechtold eindelijk overtuigd waren van het nut van de missie, was het de beurt aan de D66 fractie om dwars te gaan liggen. Bert Bakker dreigde zelfs met ene crisis. Op 2 februari debatteerde de kamer over de uitzending en dat debat werd zo'n mislukking voor D66 dat fractievoorzitter Boris Dittrich zich genoodzaakt zag om op te stappen.
Het politieke gekrakeel overstemde, zoals wel vaker gebeurt, de inhoud. Wat is er eigenlijk aan de hand in Afghanistan? En wat hebben Nederlandse soldaten daar te zoeken? Wat gaat de hele kwestie ons eigenlijk aan?
Afghanistan
Afghanistan is een land van 647.500 vierkante kilometer, waarvan zo goed als niets water. Het land is daarmee twintig keer groter dan Nederland. Het land heeft geen zeekust. Het laagste punt ligt op 258 meter en het hoogste punt op 7.485 meter.Minder dan 1% van het land is in gebruik voor landbouw. Afghanistan heeft een bevolking van net geen 30 miljoen. Een kleine twee miljoen vluchtelingen wonen nog in omringende landen. Het inkomen per hoofd van de bevolking is zo'n €700, in Nederland is dat 40 keer hoger.
Het land kent tientallen etnische groepen maar de belangrijkste zijn de Pathanen (42%), de Tadzjieken (27%), de Hazara (9%) en de Oezbeken (9%). 99% van de inwoners zijn moslims, 4 op de vijf Soennieten en de rest Sjiieten.
Afghanistan ontstond in 1947 toen Ahmad Shah Durrani de Pathaanse stammen wist te verenigen. Lange tijd stond Afghanistan nominaal onder controle van het Britse 'Empire'. Veel stelde die controle nooit voor. De Afghanen zijn een ruig volk en in het ruige terrein daar was het moeilijk opereren voor de Britten. Helikopters waren er toen immers nog niet, vrachtwagens en vliegtuigen maar mondjesmaat. In 1919 werd het land dan ook onafhankelijk.
In 1978 grepen de communisten de macht. Het regime kwam al snel in moeilijkheden en na een jaar viel de Sovjet Unie het land binnen. De Sovjets kwamen al snel in moeilijkheden. De mujahadeen verzetsstrijders werden internationaal gesteund, met name door de Amerikanen. Met moderne Amerikaanse wapens, geld in overvloed en kennis van het terrein brachten ze het rode leger enorme verliezen toe. Zo'n 14.000 soldaten sneuvelden en bijna een half miljoen raakte gewond of werd ziek.
In 1989, tien jaar na hun inval, dropen de Russen af. Het communistische regime hield het niet lang meer uit en in 1992 was het land vervallen in burgeroorlog. Uiteindelijk bleven er in die burgeroorlog twee partijen over: de Taliban en de Noordelijke Alliantie. De Taliban, radicale moslims, werden ondersteund door Pakistan. In 1996 veroverden ze de hoofdstad Kabul en twee jaar later hadden ze het overgrote deel van het land in handen. Als snel werd Afghanistan een toevluchtsoord voor allerlei Islamitische fundamentalisten waaronder ook Osama bin Laden.
9/11
Op 11 september 2001 pleegde al-Queda aanslagen op de Verenigde Staten. Duizenden mensen kwamen om en de psychologische schok voor het land was en is onvoorstelbaar. In oktober 2001 vielen Amerikaanse troepen Afghanistan binnen. De Taliban werden al snel verslagen. Militair stelden die nooit veel voor. Ze blijven een doorn in de zij van de Amerikanen door zelfmoordaanslagen. Het andere doel van de inval, het opsporen van Osama bin Laden, is nooit gerealiseerd. Diverse andere kopstukken van al-Queda zijn wel gearresteerd of omgebracht.
De Amerikanen klopten al snel aan bij de NAVO om hulp. Het verslaan van de Taliban is één ding, het opbouwen van Afghanistan is een heel andere klus. Zowel politiek als economisch was en blijft het land een grote puinhoop. Het zal ook nog velen jaren van intensieve hulp en samenwerking vragen voor het land politiek stabiel en economisch groeiend is.
Eén doel van de Amerikanen is zonder twijfel wel bereikt. Afghanistan is niet langer een uitvalsbasis voor moslimterroristen. Ze zijn er nog wel maar nu vooral bezig met het redden van hun eigen huid. Het plannen van grote acties buiten Afghanistan of het trainen van moslimbroeders uit andere landen gebeurt niet meer.
Afghanistan nu
Hamid Karzai, een Pathaan, werd al in december 2001 benoemd tot interim-President. Een Loya Jirga, zeg maar volksvergadering, stelde in januari 2004 een nieuwe grondwet vast. Op 9 oktober 2004 werden verkiezingen gehouden. Zonder de NAVO waren die verkiezingen niet mogelijk geweest. Dezelfde Hamid Karzai won de presidentsverkiezingen.
Op 18 september 2005 werden parlementsverkiezingen gehouden. Beide verkiezingen verliepen relatief kalm, gezien de situatie in het land. In geen van beide verkiezingen speelden politieke partijen een rol. Afghanen kozen vooral voor personen.
De politieke situatie in Afghanistan is vandaag de dag nog steeds chaotisch. Formeel is er dus een gekozen regering en parlement maar in grote delen van het land hebben die niets in de melk te brokkelen. In de gebieden waar Amerikanen militaire operaties uitvoeren maken zij de dienst uit. In andere delen van het land hebben voormalige Taliban de touwtjes in handen. Hier en daar zijn er 'warlords' die formeel trouw zijn aan de centrale regering in Kaboel maar die in de praktijk hun eigen gang gaan. Toch is de politieke situatie de afgelopen jaren duidelijk verbeterd. Afghanistan heeft nog een lange weg te gaan maar er is duidelijk vooruitgang geboekt op het terrein van politiek en democratie.
Ook op andere vlakken boekt Afghanistan vooruitgang. Om te beginnen de positie van de vrouw. Onder de Taliban moesten vrouwen gesluierd zijn en mochten meisjes niet naar school. Dat is nu anders. Met de vrijheid van meningsuiting en andere grondrechten gaat het in Afghanistan een stuk beter.
Op economisch gebied is er nog te weinig goed nieuws. Afghanistan is nog steeds een van de grootste exporteurs en producenten van opium. Er is nog te weinig werkgelegenheid. De inflatie is met 16% veel te hoog. Er is ook goed nieuws. Met name door buitenlandse hulp en investeringen groeit de economie met 8% per jaar. Voor al die cijfers geldt natuurlijk de vraag hoe betrouwbaar ze zijn. Econometrie is een lastig vak in zo'n chaotisch land.
Nederland in Afghanistan
Op dit moment neemt Nederland al deel aan ISAF. Zo'n 400 militairen zijn actief onder meer op het hoofdkwartier in Kaboel en in een 'provincial reconstruction team' in de provincie Baghlan. Voor operatie Enduring Freedom levert Nederland F16s met personeel en 'special forces' die opereren in de omgeving van Kandahar.
Nu komen daar dus nog eens 1.200 militairen bij die in de provincie Uruzgan gaan werken aan veiligheid en wederopbouw. De eerste militairen vertrekken medio maart.
Vanzelfsprekend zijn er risico's verbonden aan deze nieuwe missies en aan de al lopende missies. Maar voor beroepsmilitairen horen risico's bij het vak. Onze regering moet er alles aan doen om het gevaar te minimaliseren. Maar als zulk gevaar een argument tegen uitzending wordt, roept dat de vraag op waarom we eigenlijk een leger hebben.
Het is terecht dat Nederland deel neemt aan de operaties in Afghanistan. Wat er in zulke landen gebeurt gaat ons aan. De Amerikanen hebben die les al geleerd, toen de Twin Towers in brand vlogen. Het beschermen van onze eigen veiligheid stopt niet aan de landsgrens. Gebrek aan stabiliteit en veiligheid in andere -ook verre- landen kan ons keihard raken.
Het politieke debat
Het politieke debat over de uitzending naar Uruzgan verdient bepaalt geen schoonheidsprijs. Om te beginnen was het kabinet intern verdeeld, of om precies te zijn: de D66 bewindslieden waren tegen de missie. Dat leidde tot een bizarre constructie waarbij het kabinet geen besluit nam maar een voornemen uitsprak. Dat voornemen wilde Balkenende aan de Tweede Kamer voorleggen. De VVD, met andere partijen, is terecht van leer getrokken tegen die aanpak. Uiteindelijk is het gelukt het kabinet op één lijn te krijgen. De premier doet nu graag alsof er geen vuiltje aan de lucht was en het kabinet het eigenlijk altijd al eens was.
Toen ging ook de Tweede Kamerfractie van D66 dwarsliggen. Bert Bakker, anders toch geen domme jongen, sprak zich al bij voorbaat tegen de missie uit en dreigde met een crisis als het kabinet toch zou besluiten te gaan. Boris Dittrich moest terugkomen van een werkbezoek aan de Antillen om Bakker te kalmeren en het gezicht van D66 te redden. Nu houdt D66 vol dat het al zo vroeg en zo uitgesproken tegen de missie preken een trucje was om de PvdA over te halen tegen de missie te stemmen. Waarschijnlijk een van die Haagse spelletjes waar D66 minister Pechtold het nogal eens over heeft.
Al met al, het is terecht dat we militairen naar Afghanistan sturen. Wat daar gebeurt gaat ons ook aan. Maar de politieke besluitvorming was een rommeltje. Onze bondgenoten en -vooral- de militairen die daar heen moeten verdienen heldere en snelle besluitvorming.
